دیبدو فرانسیس کِرِ

من جایی بزرگ شدم که مهدکودک نداشت و جامعه خانوادۀ شما بود. همه از شما مراقبت می‌کردند و تمام روستا جایی برای بازی کودکان بود. روزهای من لابه‌لای تأمین آب و غذا، سرشار از با‌هم‌بودن، گقت‌و‌گو با دیگران و ساختن خانه با هم بود. اتاقی را به خاطر می‌آورم که مادربزرگ در تاریک‌و‌روشن آن می‌نشست و قصه می‌گفت؛ در حریم نجوای او، که ما را به نزدیک‌هم‌بودن فرامی‌خواند، مکانی امن جلوه‌گر می‌شد. این نخستین ادراک من از معماری بود
فرانسیس کِرِ

Burkina Institute of Technology, photo courtesy of Francis Kéré
Gando Primary School, photo courtesy of Erik-Jan Owerkerk

دیبدو فرانسیس کِرِ، در سال 1965، در بورکینافاسو پا به عرصۀ جهان گذارد. یکی از فقیرترین و کم‌سوادترین کشورهای جهان؛ سرزمینی بدون آب پاکیزه، برق و زیرساخت‌های مورد نیاز برای زیست حداقلی انسان. او بزرگترین فرزند پسر رئیس قبیله بود و نخستین فرد که از جامعۀ خود که تحصیل نمود. کلاس کوچک دوران کودکی او اتاقکی ساخته‌شده از بلوک‌های سیمانی و فاقد تهویه و نور در شهر تنکودوگو بوده است. او که در آن آب‌و‌هوای خشن ساعات زیادی را با بیش از صد هم‌کلاسی در آن محیط نامطبوع گرفتار آمده بود، به خود قول داد: روزی مدارس را بهبود می‌بخشد.

معماری خوب برای بورکینافاسو یعنی کلاس درسی که بتوانید در آن بنشینید و نوری تعدیل شده داشته باشید. چگونه باید از نور بهره‌مند باشیم و از گرمای شدید نیز در امان بمانیم؟ تنظیم شرایط محیطی و تامین آسایش اولیه حین آموزش، امکان یادگیری و هیجان واقعی را فراهم می‌کند.

Benga Riverside School, photo courtesy of Francis Kéré

او در سن بیست سالگی، باری دیگر از محیط مألوف خود ریشه‌کن شد؛ و این‌بار بسیار دورتر از خانه، با شهریۀ آموزش حرفۀ نجّاری به برلین سفر نمود. روزها مشغول به ساخت اثاثیه و سقف‌های چوبی و شب‌ها در حال ادامۀ تحصیل در دورۀ متوسطه بود. او در سال 1995 بورسیۀ تحصیل در دانشگاه فنی برلین را دریافت و در سال 2004 با درجۀ عالی فارغ‌التحصیل شد

دوری از بورکینافاسو باعث دوری قلب و ذهن او از سرزمین مادری نشد. او با حس مسئولیت نسبت به خاستگاه خود، بنیاد «ساخت مدرسه برای گاندو» را تأسیس نمود. این بنیاد که بعدتر در سال 1998 به «بنیاد کِرِ» تغییر نام یافت از حق کودکان برای داشتن محیط آموزشی مناسب حمایت می‌نمود. نخستین ساختمان او، «مدرسۀ ابتدایی گاندو» توسط مردم ساخته شد. افراد بومی با تأمین منابع از زمان شروع ایده‌پردازی تا تکمیل بنا او را همراهی نموده و تمام اجزاء مدرسه را تحت هدایت کِرِ و فرم‌های بدیع برگرفته از مصالح بومی و دانش مهندسی مدرن، با دست ساختند

Gando Primary School, photo courtesy of Erik-Jan Owerkerk

مدرسۀ ابتدایی گاندو، در سال 2004 موفق به دریافت جایزۀ معماری اقاخان شد؛ و دریافت این جایزه او را برای تاسیس دفتر معماری در برلین و در سال 2005 مصمم نمود. آثار او نه‌تنها امکان توسعۀ فضاهای آموزشی و درمانی در سراسر افریقا را فراهم ساخت، بلکه با ایجاد فرصت‌های شغلی و توسعۀ مهارت‌های حرفه‌ای، نقشی به‌سزا در تثبیت آیندۀ جامعۀ او داشته است

کِرِ با هر سفر به گاندو، ایده‌هایی هدف‌مند، دانش فنی، درک محیطی و راه‌حل‌هایی زیبا را نیز با خود به ارمغان می‌برد. خدمات او به بشریت، حساسیت‌های فرهنگی، تعامل با جامعه و فداکاری، او را نمونه‌ای شاخص از سخاوت ساخته و مقابل چشمان ما نهاده است

من کارم را وظیفه‌ای شخصی در قبال جامعه می‌دانستم. اما هر فرد دیگری نیز می‌تواند وقت بگذارد و در آنچه پیش روی ما است بنگرد. همۀ ما باید برای ایجاد کیفیتی که برای بهبود زندگی مردم مورد نیاز است، بجنگیم

Surgical Clinic and Health Centre, photo courtesy of Francis Kéré

اکنون دیگر، دایرۀ کارهای او از ساخت مدارس در کشورهای افریقایی بسیار فراتر رفته و سازه‌های موقت و دائمی در دانمارک، آلمان، ایتالیا، سوئیس، بریتانیا و ایالات متحده را دربر می‌گیرد. افتخارات و جوایز متعدد و معتبر او عبارت از جایزۀ بین‌االمللی معماری پایدار 2009، جایزۀ معماری سوئیس 2010، جایزۀ طلای هولسیم 2012، جایزۀ معماری شلینگ 2014، جایزۀ یادبود آرنولد دبلیو برونر در معماری از آکادمی هنر و ادبیات امریکا 2017، دریافت مدال بنیاد توماس جفرسون در معماری 2021 و در نهایت جایزۀ پریتزگر در سال 2022 بوده است

Léo Doctors’ Housing, photo courtesy of Francis Kéré

این معمار، استاد مدعو در دانشکدۀ طراحی دانشگاه هاروارد، دانشکدۀ معماری ییل و دارای کرسی طراحی معماری و استاد همراه در دانشگاه فنی مونیخ بوده است. او عضو افتخاری مؤسسۀ سلطنتی معماری کانادا (2018)، مؤسسۀ معماران امریکایی (2012) و عضو رسمی مؤسسۀ سلطنتی معماران بریتانیا (2009) است

Lycée Schorge Secondary School, photo courtesy of Iwan Baan

این بحث پیش‌تر توسط مدیر سایت در شماره سوم نشریه اندیش‌نامه معماری منتشر شده است

Leave a Reply